Xử lý xâm phạm nhãn hiệu: Doanh nghiệp cần làm gì khi bị làm giả, làm nhái?

Mục 01Xử lý xâm phạm nhãn hiệu: doanh nghiệp cần làm gì khi bị làm giả, làm nhái?

Khi phát hiện sản phẩm gắn nhãn hiệu của mình bị làm giả, làm nhái hoặc một bên khác sử dụng dấu hiệu gây nhầm lẫn, doanh nghiệp cần hành động đúng trình tự pháp lý để bảo vệ quyền và thu thập chứng cứ ngay từ đầu. Bài viết tổng hợp ba nhóm biện pháp xử lý xâm phạm nhãn hiệu theo quy định pháp luật — hành chính, dân sự và hình sự — cùng các bước doanh nghiệp nên thực hiện. Công ty Luật HTIC hỗ trợ doanh nghiệp từ giám định, cảnh báo vi phạm đến đại diện khởi kiện.

Thế nào là hành vi xâm phạm quyền đối với nhãn hiệu

Theo Điều 129 Luật Sở hữu trí tuệ, hành vi sử dụng dấu hiệu trùng hoặc tương tự với nhãn hiệu đang được bảo hộ cho hàng hóa, dịch vụ trùng hoặc tương tự, có khả năng gây nhầm lẫn về nguồn gốc, mà không được sự cho phép của chủ sở hữu, là hành vi xâm phạm. Đặc biệt, hàng hóa gắn dấu hiệu trùng hoặc khó phân biệt với nhãn hiệu đã đăng ký được coi là hàng hóa giả mạo nhãn hiệu — mức độ vi phạm nghiêm trọng hơn và có thể bị xử lý hình sự.

Điều kiện tiên quyết để yêu cầu xử lý là chủ thể phải đang nắm quyền hợp pháp đối với nhãn hiệu (đã được cấp Giấy chứng nhận hoặc đang có hiệu lực bảo hộ tại Việt Nam). Đây cũng là lý do việc đăng ký bảo hộ sớm có ý nghĩa quyết định đến khả năng xử lý vi phạm về sau.

Ba nhóm biện pháp xử lý theo pháp luật

Tùy tính chất và mức độ, hành vi xâm phạm nhãn hiệu có thể bị xử lý bằng một hoặc kết hợp ba biện pháp sau:

• Biện pháp hành chính (Điều 211 Luật Sở hữu trí tuệ): áp dụng với hành vi xâm phạm gây thiệt hại cho người tiêu dùng, xã hội, hoặc sản xuất, buôn bán, vận chuyển hàng giả mạo nhãn hiệu nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự. Cơ quan có thẩm quyền (Quản lý thị trường, Thanh tra chuyên ngành, Công an, Hải quan…) có thể xử phạt tiền, buộc tiêu hủy, tịch thu tang vật.
• Biện pháp dân sự: chủ thể quyền hoặc bên bị thiệt hại khởi kiện ra Tòa án yêu cầu buộc chấm dứt hành vi, xin lỗi cải chính công khai, bồi thường thiệt hại. Biện pháp dân sự có thể được áp dụng song song, kể cả khi hành vi đang bị xử lý hành chính hoặc hình sự.
• Biện pháp hình sự (Điều 212 Luật Sở hữu trí tuệ): cá nhân, pháp nhân thương mại cố ý xâm phạm quyền đối với nhãn hiệu với hàng hóa giả mạo ở quy mô thương mại, đủ yếu tố cấu thành tội phạm thì bị truy cứu theo Điều 226 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) về tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp.

Quy trình xử lý xâm phạm nhãn hiệu — 5 bước nên làm

Bước 1 — Thu thập và lập chứng cứ: mua mẫu hàng vi phạm có hóa đơn, lập vi bằng qua Thừa phát lại, lưu ảnh chụp, đường link bán hàng online. Chứng cứ vững là yếu tố quyết định kết quả xử lý.

Bước 2 — Giám định sở hữu trí tuệ: yêu cầu Viện Khoa học sở hữu trí tuệ giám định để kết luận hành vi có yếu tố xâm phạm hay không. Kết luận giám định là chứng cứ quan trọng để cơ quan chức năng và Tòa án xử lý.

Bước 3 — Gửi thư cảnh báo (cease and desist): nhiều trường hợp được giải quyết ở giai đoạn này khi bên vi phạm tự nguyện chấm dứt, tránh kéo dài và tốn kém cho cả hai bên.

Bước 4 — Yêu cầu cơ quan có thẩm quyền xử lý hành chính hoặc nộp đơn tố giác nếu có dấu hiệu hình sự.

Bước 5 — Khởi kiện dân sự để yêu cầu chấm dứt hành vi và bồi thường thiệt hại khi cần khôi phục quyền lợi vật chất.

Lựa chọn biện pháp nào cho hiệu quả

Biện pháp hành chính có ưu điểm nhanh, chi phí thấp, phù hợp để ngăn chặn hàng giả lưu thông trên thị trường. Biện pháp dân sự phù hợp khi doanh nghiệp muốn được bồi thường thiệt hại và buộc cải chính công khai, nhưng đòi hỏi chứng minh thiệt hại và thường kéo dài hơn. Biện pháp hình sự áp dụng cho vi phạm nghiêm trọng, quy mô lớn. Trên thực tế, doanh nghiệp thường kết hợp: xử lý hành chính để chặn hàng ngay, song song khởi kiện dân sự đòi bồi thường. Việc lựa chọn cần dựa trên mục tiêu cụ thể và bằng chứng hiện có — đây là nơi vai trò tư vấn của luật sư thể hiện rõ.

Biện pháp khẩn cấp tạm thời để chặn thiệt hại lan rộng

Trong tố tụng dân sự, chủ thể quyền có thể yêu cầu Tòa án áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời như kê biên, niêm phong, cấm thay đổi hiện trạng tang vật, nhằm ngăn hàng hóa vi phạm tiếp tục được tiêu thụ hoặc tẩu tán trong thời gian giải quyết vụ việc. Đây là công cụ hữu hiệu khi hành vi xâm phạm đang gây thiệt hại nghiêm trọng và có nguy cơ khó khắc phục.

Rủi ro khi doanh nghiệp tự xử lý

Tự liên hệ “dằn mặt” bên vi phạm mà không lập chứng cứ đúng cách có thể khiến doanh nghiệp đánh mất bằng chứng quan trọng, thậm chí bị phản tố nếu hành vi vượt quá giới hạn pháp luật. Việc xác định “tương tự gây nhầm lẫn” hay đánh giá quy mô thương mại đòi hỏi chuyên môn; kết luận sai có thể dẫn đến khiếu nại, kiện ngược. Vì vậy, doanh nghiệp nên tham vấn luật sư ngay khi phát hiện dấu hiệu xâm phạm để bảo toàn chứng cứ và chọn đúng hướng xử lý.

HTIC tư vấn gì khi nhãn hiệu bị xâm phạm?

Với kinh nghiệm trong cả lĩnh vực sở hữu trí tuệ và tranh tụng, Công ty Luật HTIC hỗ trợ doanh nghiệp:

• Đánh giá sơ bộ hành vi xâm phạm và tư vấn chiến lược xử lý phù hợp mục tiêu (chặn hàng, đòi bồi thường, hay răn đe).
• Hướng dẫn thu thập chứng cứ, lập vi bằng và yêu cầu giám định sở hữu trí tuệ.
• Soạn thảo thư cảnh báo và làm việc với bên vi phạm để chấm dứt hành vi.
• Đại diện làm việc với cơ quan Quản lý thị trường, Công an, Hải quan để xử lý hành chính.
• Đại diện khởi kiện dân sự và tham gia tố tụng để yêu cầu chấm dứt hành vi, bồi thường thiệt hại.

HTIC thành lập năm 2011, hơn 15 năm kinh nghiệm, tiếp cận vụ việc xâm phạm nhãn hiệu trong tổng thể chiến lược bảo vệ tài sản trí tuệ và phòng ngừa tranh chấp của doanh nghiệp. Tham khảo thêm dịch vụ luật sư xử lý tranh chấp, thu hồi công nợ doanh nghiệp và hướng dẫn khi doanh nghiệp bị khởi kiện.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Chưa được cấp văn bằng thì có yêu cầu xử lý xâm phạm được không?
Về nguyên tắc, quyền yêu cầu xử lý phát sinh khi nhãn hiệu đang được bảo hộ. Nếu chưa đăng ký, doanh nghiệp khó có cơ sở pháp lý vững chắc — đây là lý do nên đăng ký bảo hộ trước.

2. Phát hiện hàng nhái bán trên sàn thương mại điện tử thì làm gì?
Lập chứng cứ (ảnh, link, đơn mua mẫu), yêu cầu sàn gỡ bỏ theo cơ chế thông báo – gỡ bỏ, song song yêu cầu cơ quan chức năng xử lý người bán.

3. Có bắt buộc giám định sở hữu trí tuệ không?
Không bắt buộc về mặt thủ tục, nhưng kết luận giám định của Viện Khoa học sở hữu trí tuệ là chứng cứ có giá trị thuyết phục cao, được khuyến nghị trong phần lớn vụ việc.

4. Xử lý hành chính và khởi kiện dân sự có làm cùng lúc được không?
Có. Biện pháp dân sự được áp dụng kể cả khi hành vi đang hoặc đã bị xử lý hành chính hay hình sự.

5. Bồi thường thiệt hại được tính thế nào?
Theo nguyên tắc bồi thường thiệt hại thực tế trong Luật Sở hữu trí tuệ, gồm thiệt hại vật chất và tinh thần; mức cụ thể phụ thuộc chứng cứ chứng minh. Luật sư sẽ tư vấn cách xác lập căn cứ tính bồi thường.

Liên hệ luật sư HTIC khi nhãn hiệu bị xâm phạm

Khi phát hiện hàng giả, hàng nhái hoặc dấu hiệu xâm phạm nhãn hiệu, hành động sớm và đúng cách sẽ quyết định khả năng bảo vệ quyền lợi. Liên hệ Zalo OA HTIC LAW FIRM hoặc Hotline 0379 044 299 để luật sư đánh giá vụ việc và đề xuất hướng xử lý. Văn phòng: Quận 7, Phú Mỹ Hưng, TP.HCM. Email: ls.tqhung@gmail.com.

Xem thêm: Giải quyết tranh chấp bằng trọng tài thương mại hay tòa án?

Bài viết HTIC tổng hợp – Cập nhật 31/05/2026.