Doanh nghiệp bị khởi kiện phải làm gì? Hướng dẫn ứng phó và vai trò luật sư đại diện tố tụng

Mục 01Doanh nghiệp bị khởi kiện phải làm gì? Hướng dẫn ứng phó và vai trò luật sư đại diện tố tụng

Nhận được thông báo thụ lý vụ án từ tòa án là tình huống khiến nhiều chủ doanh nghiệp lo lắng. Bài viết tổng hợp các bước ứng phó cần thiết khi doanh nghiệp trở thành bị đơn, quyền và nghĩa vụ theo pháp luật tố tụng, và lý do nên có luật sư đại diện ngay từ giai đoạn đầu.

1. Bình tĩnh xác định mình đang ở giai đoạn nào

Trước hết, cần phân biệt: doanh nghiệp mới nhận “thông báo về việc thụ lý vụ án” (tòa đã nhận đơn và thụ lý), hay đã có “quyết định đưa vụ án ra xét xử”. Mỗi giai đoạn có các quyền và thời hạn khác nhau. Việc đọc kỹ văn bản của tòa để nắm rõ: ai là nguyên đơn, yêu cầu khởi kiện là gì, tòa nào thụ lý và thời hạn doanh nghiệp phải phản hồi, là bước đầu tiên không thể bỏ qua.

Theo Bộ luật Tố tụng dân sự 92/2015/QH13 (sửa đổi, bổ sung bởi Luật 85/2025/QH15), sau khi nhận được thông báo, bị đơn có quyền và nghĩa vụ nộp cho tòa văn bản ghi ý kiến của mình đối với yêu cầu của nguyên đơn, kèm tài liệu, chứng cứ.

2. Tuyệt đối không phớt lờ thông báo của tòa

Sai lầm nghiêm trọng nhất là cho rằng “không ra tòa thì không bị xử”. Pháp luật tố tụng cho phép tòa án vẫn xét xử vắng mặt bị đơn trong những điều kiện nhất định, và việc vắng mặt khiến doanh nghiệp mất cơ hội trình bày, phản bác chứng cứ, dẫn đến nguy cơ thua kiện cao. Im lặng không bảo vệ được doanh nghiệp; ngược lại, nó tước đi quyền tự bảo vệ.

3. Thu thập, hệ thống hóa hồ sơ chứng cứ

Ngay khi biết mình bị kiện, doanh nghiệp cần tập hợp toàn bộ tài liệu liên quan: hợp đồng, phụ lục, biên bản nghiệm thu, email và tin nhắn trao đổi, chứng từ thanh toán, biên bản làm việc. Nguyên tắc tố tụng dân sự là đương sự có nghĩa vụ cung cấp chứng cứ và chứng minh cho yêu cầu, phản bác của mình. Ai có chứng cứ tốt hơn, người đó có lợi thế.

Luật sư sẽ giúp phân loại đâu là chứng cứ có lợi, đâu là điểm yếu cần phòng thủ, và xác định những tài liệu cần yêu cầu tòa thu thập hoặc yêu cầu phía nguyên đơn xuất trình.

4. Cân nhắc quyền phản tố

Bị đơn không chỉ ở thế “phòng thủ”. Nếu chính nguyên đơn cũng có nghĩa vụ chưa thực hiện với doanh nghiệp (ví dụ giao hàng thiếu, vi phạm chất lượng, còn nợ tiền ở giao dịch khác), doanh nghiệp có quyền đưa ra yêu cầu phản tố đối với nguyên đơn theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự. Yêu cầu phản tố phải được đưa ra trước thời điểm mở phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và hòa giải. Đây là lý do cần luật sư vào cuộc sớm — bỏ lỡ thời điểm này, doanh nghiệp mất quyền phản tố trong cùng vụ án.

5. Tận dụng giai đoạn hòa giải

Hòa giải là thủ tục được pháp luật tố tụng dân sự khuyến khích và thường là bắt buộc trước khi xét xử (trừ các trường hợp không được hòa giải). Nhiều tranh chấp kinh doanh kết thúc bằng thỏa thuận tại giai đoạn này, giúp doanh nghiệp tiết kiệm thời gian, chi phí và giữ quan hệ đối tác. Một luật sư giàu kinh nghiệm sẽ giúp doanh nghiệp đánh giá nên hòa giải với điều kiện nào hay nên theo đuổi đến cùng.

6. Vai trò của luật sư đại diện tố tụng

Doanh nghiệp có quyền ủy quyền cho luật sư tham gia tố tụng với tư cách người bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp hoặc người đại diện theo ủy quyền. Luật sư giúp: đánh giá khách quan khả năng thắng — thua; xây dựng bản tự bảo vệ và lập luận pháp lý; chuẩn bị chứng cứ; tham gia phiên hòa giải và phiên tòa; bảo đảm các thời hạn tố tụng không bị bỏ lỡ. Với tranh chấp phát sinh từ điều khoản hợp đồng thương mại dễ tranh chấp, kinh nghiệm về soạn thảo và diễn giải điều khoản hợp đồng của luật sư là lợi thế quyết định.

7. Lưu ý về thẩm quyền và kháng cáo

Từ ngày 01/7/2025, thẩm quyền sơ thẩm phần lớn tranh chấp dân sự, kinh doanh thương mại được giao cho Tòa án nhân dân khu vực. Doanh nghiệp cần kiểm tra tòa thụ lý có đúng thẩm quyền không, vì sai thẩm quyền là một căn cứ để khiếu nại. Nếu không đồng ý với bản án sơ thẩm, doanh nghiệp có quyền kháng cáo trong thời hạn luật định để vụ án được xét xử phúc thẩm. Bỏ lỡ thời hạn kháng cáo đồng nghĩa bản án có hiệu lực và phải thi hành.

8. Những sai lầm khiến doanh nghiệp thua kiện oan

Qua thực tiễn tư vấn, HTIC nhận thấy nhiều doanh nghiệp thua kiện không phải vì lý lẽ yếu, mà vì những sai lầm về thủ tục và ứng xử. Thứ nhất là chậm phản hồi tòa, để quá thời hạn nộp ý kiến và chứng cứ. Thứ hai là tự ý liên hệ, thỏa thuận miệng với nguyên đơn mà không lập văn bản, khiến cam kết không có giá trị chứng minh. Thứ ba là cung cấp tài liệu thiếu chọn lọc, vô tình nộp cả những chứng cứ bất lợi cho chính mình. Thứ tư là bỏ lỡ thời điểm phản tố. Thứ năm là không kiểm tra tính hợp lệ về tống đạt và thẩm quyền của tòa.

Mỗi sai lầm trên đều có thể phòng tránh nếu doanh nghiệp tham vấn luật sư ngay khi nhận thông báo của tòa, thay vì chờ đến sát phiên xử. Tố tụng là một cuộc chơi có luật chơi chặt chẽ về thời hạn và hình thức; nắm luật chơi là điều kiện để bảo vệ được quyền lợi thực chất.

HTIC hỗ trợ doanh nghiệp bị khởi kiện như thế nào?

HTIC tiếp nhận hồ sơ, đánh giá nhanh tình huống pháp lý và đưa ra phương án ứng phó: soạn bản ý kiến/bản tự bảo vệ, tư vấn phản tố, đại diện hòa giải và tranh tụng tại tòa, đến bước kháng cáo nếu cần. Doanh nghiệp tại khu vực phía Nam có thể liên hệ trực tiếp luật sư tư vấn doanh nghiệp Quận 7 để được hỗ trợ kịp thời. Với doanh nghiệp có vốn nước ngoài, HTIC kết hợp kinh nghiệm về thủ tục thành lập doanh nghiệp FDI để xử lý các vấn đề pháp lý đặc thù.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Nhận thông báo thụ lý mà chưa kịp thuê luật sư, có sao không?
Quan trọng là không bỏ lỡ thời hạn nộp ý kiến và giao nộp chứng cứ. Nên liên hệ luật sư càng sớm càng tốt để không mất quyền phản tố.

2. Doanh nghiệp có buộc phải đích thân giám đốc ra tòa không?
Không nhất thiết. Doanh nghiệp có thể ủy quyền cho luật sư hoặc người đại diện hợp pháp tham gia tố tụng.

3. Nếu hòa giải thành thì có giá trị pháp lý không?
Có. Khi các bên thỏa thuận được, tòa ra quyết định công nhận sự thỏa thuận; quyết định này có hiệu lực thi hành như bản án.

4. Bị kiện đòi tiền nhưng doanh nghiệp cho rằng nguyên đơn cũng vi phạm thì làm gì?
Đây là lúc cân nhắc yêu cầu phản tố để buộc nguyên đơn thực hiện nghĩa vụ của họ, nhưng phải nộp đúng thời điểm theo luật.

5. Thua kiện sơ thẩm có còn cơ hội nào không?
Có. Doanh nghiệp được kháng cáo để xét xử phúc thẩm trong thời hạn luật định kể từ ngày tuyên án hoặc nhận được bản án.

6. Chi phí thuê luật sư đại diện tính thế nào?
Tùy tính chất, giá trị và giai đoạn vụ việc. HTIC tư vấn phương án phí rõ ràng ngay từ đầu để doanh nghiệp chủ động.

Liên hệ luật sư HTIC

Nếu doanh nghiệp của bạn đang gặp tình huống nêu trên, hãy để đội ngũ luật sư Công ty Luật TNHH HTIC (thành lập năm 2011, hơn 15 năm kinh nghiệm, trụ sở tại Quận 7 – Phú Mỹ Hưng, TP.HCM) đồng hành cùng bạn.

• Hotline: 0379 044 299
• Email: ls.tqhung@gmail.com
• Zalo OA: nhắn tin trực tiếp để được phản hồi nhanh trong giờ làm việc

Trao đổi ban đầu qua Zalo giúp bạn mô tả vấn đề thuận tiện, gửi nhanh hồ sơ và nhận định hướng xử lý mà không cần đến văn phòng ngay từ đầu.

Bài viết HTIC tổng hợp – Cập nhật 29/05/2026.