Sự cố công trình xây dựng được xử lý thế nào? Phân cấp, giám định nguyên nhân và trách nhiệm bồi thường theo Nghị định 06/2021/NĐ-CP

Khi một công trình đang thi công bất ngờ sập một phần sàn, nứt kết cấu nghiêm trọng hay đổ giàn giáo khiến người bị thương, phản ứng đầu tiên của chủ đầu tư và nhà thầu thường là hoảng loạn và lúng túng không biết phải làm gì trước. Trên thực tế, pháp luật xây dựng đã thiết kế sẵn một quy trình xử lý sự cố công trình khá chặt chẽ, và việc tuân thủ đúng trình tự này ngay trong những giờ đầu tiên có ý nghĩa quyết định đối với an toàn con người, việc bảo toàn hiện trường phục vụ giám định, và cả trách nhiệm pháp lý về sau của từng bên.

Bài viết làm rõ sự cố công trình xây dựng được phân loại và xử lý thế nào theo Nghị định 06/2021/NĐ-CP ngày 26/01/2021 về quản lý chất lượng, thi công và bảo trì công trình xây dựng, từ cách phân cấp sự cố, trình tự khai báo và khắc phục, cho đến việc giám định nguyên nhân và quy trách nhiệm bồi thường.

Mục 01Sự cố công trình được phân thành mấy cấp?

Theo Nghị định 06/2021/NĐ-CP, sự cố công trình xây dựng được chia thành ba cấp căn cứ vào mức độ hư hại công trình hoặc thiệt hại về người, gồm sự cố cấp I, cấp II và cấp III. Sự cố cấp I là những sự cố nghiêm trọng nhất, gây sập đổ công trình, sập đổ một phần hoặc hư hỏng có nguy cơ gây sập đổ toàn bộ công trình từ cấp I trở lên. Sự cố cấp II tương ứng với công trình cấp II, cấp III, còn sự cố cấp III bao gồm các sự cố còn lại ngoài hai nhóm trên.

Việc phân cấp không chỉ mang tính học thuật, mà quyết định thẩm quyền giải quyết và mức độ vào cuộc của cơ quan nhà nước. Sự cố càng nghiêm trọng thì cơ quan có thẩm quyền cấp càng cao tham gia tổ chức giám định, và yêu cầu về hồ sơ, giải trình đối với các bên liên quan cũng càng nặng. Do đó, ngay khi sự cố xảy ra, việc đánh giá sơ bộ mức độ để xác định phải báo cáo đến cấp nào là bước đầu tiên không thể bỏ qua.

Mục 02Trình tự xử lý ngay khi xảy ra sự cố

Điều quan trọng nhất trong những giờ đầu là ưu tiên bảo đảm an toàn cho con người. Trách nhiệm trước tiên thuộc về chủ đầu tư và nhà thầu thi công: phải kịp thời dừng thi công, tổ chức cứu người và tài sản, khoanh vùng bảo vệ hiện trường, và thực hiện các biện pháp cần thiết để ngăn ngừa sự cố lan rộng hoặc phát sinh nguy hiểm tiếp theo. Song song, các bên phải khai báo sự cố với cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền theo quy định, thay vì tự ý xử lý âm thầm để tránh tai tiếng.

Một sai lầm phổ biến và rất bất lợi về pháp lý là vội vàng dọn dẹp, tháo dỡ hoặc sửa chữa hiện trường trước khi giám định. Nguyên tắc là hiện trường sự cố phải được bảo vệ để phục vụ giám định nguyên nhân, chỉ được phá dỡ, thu dọn khi cơ quan có thẩm quyền cho phép, trừ trường hợp buộc phải can thiệp khẩn cấp để cứu người và ngăn nguy hiểm. Nếu chủ đầu tư tự ý xóa hiện trường, họ có thể bị suy đoán bất lợi khi xác định nguyên nhân và trách nhiệm, bởi chứng cứ khách quan quan trọng nhất đã không còn.

Mục 03Giám định nguyên nhân và việc quy trách nhiệm

Sau khi bảo đảm an toàn, khâu có ý nghĩa quyết định về pháp lý là giám định nguyên nhân sự cố. Cơ quan nhà nước có thẩm quyền tổ chức giám định để làm rõ nguyên nhân và trách nhiệm của tổ chức, cá nhân có liên quan. Kết luận giám định là cơ sở để phân định lỗi thuộc về khâu khảo sát, thiết kế, thi công, giám sát, sử dụng vật liệu hay do yếu tố khách quan bất khả kháng, và từ đó xác định ai phải chịu trách nhiệm bồi thường.

Hệ quả pháp lý đối với bên gây ra sự cố có thể ở nhiều tầng. Trước hết, tổ chức, cá nhân gây ra sự cố có trách nhiệm bồi thường thiệt hại và chịu các chi phí liên quan đến việc khắc phục. Bên cạnh đó, hành vi vi phạm quy định về quản lý chất lượng, an toàn có thể bị xử phạt vi phạm hành chính. Trong những trường hợp nghiêm trọng gây hậu quả về người, cá nhân có lỗi còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật. Chính vì hệ quả trải rộng từ dân sự, hành chính đến hình sự như vậy, kết luận giám định trở thành tài liệu mà mọi bên đều cần theo dõi và có quyền tham gia ý kiến.

Để minh họa, hãy hình dung một sự cố sập một phần sàn tầng hầm trong quá trình thi công. Nếu giám định kết luận nguyên nhân là do thiết kế biện pháp chống đỡ không phù hợp, trách nhiệm chính sẽ nghiêng về nhà thầu thiết kế biện pháp thi công; nếu nguyên nhân là do nhà thầu thi công không tuân thủ biện pháp đã được duyệt, trách nhiệm nghiêng về nhà thầu thi công; còn nếu do vật liệu không đạt chuẩn, trách nhiệm có thể liên quan đến cả nhà cung cấp và bên nghiệm thu vật liệu đầu vào. Sự khác biệt về kết luận nguyên nhân sẽ làm thay đổi hoàn toàn cán cân bồi thường giữa các bên.

Mục 04Lời khuyên phòng ngừa và ứng phó từ luật sư

Từ kinh nghiệm tư vấn, phần lớn thiệt hại pháp lý sau sự cố không đến từ bản thân sự cố, mà đến từ cách các bên ứng xử sai trong giai đoạn ngay sau đó. Doanh nghiệp nên chuẩn bị sẵn một quy trình ứng phó nội bộ, trong đó quy định rõ ai là người ra quyết định dừng thi công, ai chịu trách nhiệm khai báo, và nguyên tắc tuyệt đối không can thiệp hiện trường ngoài mục đích cứu hộ khi chưa được phép. Việc lưu giữ đầy đủ nhật ký thi công, biên bản nghiệm thu từng giai đoạn và hồ sơ vật liệu cũng chính là “bảo hiểm chứng cứ” giúp doanh nghiệp chứng minh mình đã làm đúng khi tranh chấp nổ ra.

Ngoài ra, ngay khi sự cố xảy ra, doanh nghiệp nên tham vấn luật sư sớm để được hướng dẫn về nghĩa vụ khai báo, quyền tham gia giám định và cách bảo vệ lợi ích trong quá trình xác định trách nhiệm, thay vì chỉ tìm đến luật sư khi đã bị khởi kiện hoặc bị xử phạt. Sự chủ động này thường tạo khác biệt lớn về kết quả. Quý khách có thể tham khảo thêm dịch vụ luật sư xây dựng để được hỗ trợ toàn diện.

Mục 05Câu hỏi thường gặp

Sự cố do thiên tai, bất khả kháng thì nhà thầu có phải bồi thường không? Nếu giám định xác định nguyên nhân hoàn toàn do sự kiện bất khả kháng và các bên đã thực hiện đúng biện pháp phòng ngừa, thì trách nhiệm bồi thường có thể được loại trừ hoặc giảm nhẹ theo nguyên tắc chung của pháp luật dân sự. Tuy nhiên, nếu có phần lỗi do chủ quan như thi công ẩu, không che chắn, thì phần lỗi đó vẫn phải chịu trách nhiệm tương ứng.

Chủ đầu tư có được tự thuê đơn vị giám định riêng không? Việc giám định nguyên nhân sự cố do cơ quan nhà nước có thẩm quyền tổ chức. Các bên có quyền cung cấp tài liệu, chứng cứ và có thể thuê tư vấn kỹ thuật để bảo vệ quan điểm của mình, nhưng kết luận chính thức phục vụ xử lý trách nhiệm là kết luận giám định theo trình tự luật định.

Không khai báo sự cố có bị xử lý không? Có. Che giấu, không khai báo hoặc khai báo không trung thực về sự cố công trình là hành vi vi phạm và có thể bị xử phạt, đồng thời làm nặng thêm trách nhiệm khi hậu quả xảy ra. Khai báo đúng và kịp thời luôn là lựa chọn an toàn hơn cho doanh nghiệp.

Mục 06Hỗ trợ pháp lý từ Công ty Luật TNHH HTIC

Công ty Luật TNHH HTIC đồng hành cùng chủ đầu tư và nhà thầu trong việc xây dựng quy trình ứng phó sự cố, bảo vệ quyền lợi trong quá trình giám định nguyên nhân và giải quyết tranh chấp bồi thường thiệt hại liên quan đến sự cố công trình. Báo giá cố định theo từng vụ việc/dự án — Hotline 0379 044 299.